Hópuppsagnir skv. lögum nr. 63/2000

Hér er að finna leiðbeiningar og upplýsingar varðandi hópuppsagnir.

Lýsing á ferli við hópuppsagnir Samráðsferli áður en ákvörðun er tekin  Tilkynning til Vinnumálastofnunar að samráðsferli loknu   Eyðublað - tilkynning um hóp- uppsagnir til Vinnumálastofnunar

Tilkynningar um hópuppsagnir / tölulegar upplýsingar Nýjustu tilkynningar um hópuppsagnir Frétt um hópuppsagnir í febrúar 2010  Nánari upplýsingar

Aðrar gagnlegar upplýsingar Lög um hópuppsagnir Nánar um lögin og efni þeim tengt    Upplýsingar um hópuppsagnir á vef ASÍ

 

Ferli við hópuppsagnir - almennt

Lög um hópuppsagnir nr. 63/2000, gilda um uppsagnir starfsmanna af ástæðum sem ekki tengjast hverjum einstökum þeirra, þegar fjöldi starfsmanna sem sagt er upp á 30 daga tímabili er yfir ákveðnum mörkum, þe.:

• að minnsta kosti 10 starfsmenn í fyrirtækjum sem venjulega hafa fleiri en 20 og færri en 100 starfsmenn í vinnu,
• að minnsta kosti 10% starfsmanna í fyrirtækjum sem venjulega hafa hið minnsta 100 starfsmenn en færri en 300 starfsmenn í vinnu, 
•  að minnsta kosti 30 starfsmenn í fyrirtækjum sem venjulega hafa 300 starfsmenn eða fleiri í vinnu.

Tilgangur laga um hópuppsagnir er tvíþættur.

1. Annars vegar að leita leiða til að forðast hópuppsagnir eða fækka starfsmönnum sem fyrir þeim verða. Þannig skal kynna og ræða við trúnaðarmann eða fulltrúa starfsmanna um fyrirhugaðar hópuppsagnir, rökstyðja þær og gefa honum kost á að koma sjónarmiðum sínum og tillögum á framfæri áður en endanleg ákvörðun er tekin. Sjá nánar SAMRÁÐSFERLI hér að neðan.
2. Í öðru lagi að opinber vinnumiðlun í landinu (Vinnumálastofnun) hafi nægirlegar upplýsingar um fyrirhugaðar uppsagnir starfsmanna, þannig að hún geti tímanlega komið að því að leita lausnar á þeim vanda sem fyrirhugaðar uppsagnir munu valda. Sjá nánar um TILKYNNINGU til Vinnumálastofnunar hér neðar.

Sjá nánar hér um um lögin, tilskipanir og annað sem þeim tengist.

 

---

Samráðsferli skv. 5. og 6. grein.

Í 5. og 6. grein laganna er kveðið á um samráð atvinnurekanda og starfsmanna í gegnum trúnaðarmann eða annan fulltrúa starfsmanna. Mikilvægt er að atvinnurekandi hafi samráð við trúnaðarmann eða annan fulltrúa starfsmanna áður en til endanlegrar ákvörðunar kemur, enda skal með því leitað leiða til að forðast hópuppsagnir eða fækka starfsmönnum sem fyrir þeim verða.

Ekki er tiltekinn í lögum hvað telst nægilegt samráð né heldur tímarammi um slíkt samráð, enda getur verið mjög mismunandi í hverju tilviki fyrir sig hversu mikið samráðið þarf að vera. Atvinnurekandi skal þó eins fljótt og auðið er hafa samráð við trúnaðarmann/fulltrúa starfsmanna áformi hann uppsagnir, og trúnaðarmanni /fulltrúa starfsmanna skal gefinn kostur á að koma sjónarmiðum sínum á framfæri.

Atvinnurekandi skal láta fulltrúum starfsmanna í té þær upplýsingar sem máli skipta vegna fyrirhugaðra uppsagna og tilgreina skriflega amk:

1. ástæður fyrirhugaðra uppsagna 
2. fjölda starfsmanna sem til stendur að segja upp og hvaða störfum þeir gegna
3. hve margir eru að jafnaði í vinnu og hvers konar störfum þeir gegna
4. á hvaða tímabili fyrirhugaðar uppsagnir eiga að koma til framkvæmda
5. viðmiðanir sem til stendur að nota við val á starfsmönnum sem segja á upp 
6. upplýsingar um sérstakar greiðslur til starfsmanna vegna uppsagna aðrar en þær sem kveðið er á um í lögum eða jarasamningum og hvernig þessar greiðslur eru reiknaðar.

Samtök atvinnulífsins hafa útbúið sérstakt eyðublað í þessum tilgangi, og nálgast má á vinnumarkaðsvef SA hafi menn aðgang að honum.

Afrit af þeim upplýsingum sem afhentar eru fulltrúum starfsmanna skulu sendar viðkomandi þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar. Æskilegt er að það sé gert sem fyrst eftir að gögnin hafa verið afhent trúnaðarmanni / fulltrúa starfsmanna. 

Í framhaldinu er það undir málsaðilum komið með hvaða hætti starfsfólk á viðkomandi þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar kemur að málum á meðan á samráðsferlinu stendur, en fulltrúi Vinnumálstofnunar situr gjarnan samráðs-/kynningarfundi sé þess óskað, veitir upplýsingar um hvaða þjónusta og úrræði eru í boði af hálfu Vinnumálastofnunar komi til uppsagna, upplýsir um atvinnuleysisbótarétt, möguleg laus störf og fleira þess háttar.

 

---

Tilkynning til þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar skv. 7. og 8. grein.

Að höfðu samráði skv. 5. og 6. grein skal atvinnurekandi senda þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar (svæðisvinnumiðlun) tilkynningu um fyrirhugaðar uppsagnir og jafnframt senda trúnaðarmanni /fulltrúa starfsmanna afrit af þeirri tilkynningu. Í tilkynningunni skulu koma fram:

• ástæður uppsagna
• fjöldi starfsmanna hjá fyrirtækinu
• hve mörgum starfsmönnum er verið að segja upp
• á hvaða tímabili uppsagnirnar eiga að taka gildi – hér er átt við hvenær þeim sem sagt er upp láta af störfum.
• hvort samráð hefur verið haft við trúnaðarmenn eða aðra fulltrúa starfsmanna og þá með hvaða hætti, en þar þarf að koma fram amk við hvern var haft samráð og hvenær (helstu samskipti / fundir)

Þetta má tilkynna á sérstöku EYÐUBLAÐI sem nálgast má hér.  

Upplýsingum og/eða eyðublaðinu er komið til viðkomandi þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar:

Vinnumálastofnun höfuðborgarsvæðinu
Engjateigi 11, 105 Reykjavík, sími 515 4850, fax 588 2587
Hugrún Jóhannesdóttir forstöðumaður

Vinnumálastofnun Suðurnesjum
Hafnargötu 55, 230 Reykjanesbæ, sími 421 8400, fax  421 8405
Ketill Jósefsson forstöðumaður

Vinnumálastofnun Vesturlandi
Stillholti 18, 300 Akranes, sími 430 5300, fax 430 5301
Guðrún Gísladóttir forstöðumaður

Vinnumálastofnun Vestfjörðum
Árnagötu 2-4, 400 Ísafjörður, sími 512 7790, fax 534 7791
Guðrún Stella Gissurardóttir forstöðumaður

Vinnumálastofnun Norðurlandi vestra
Túnbraut 1-3, 545 Skagaströnd, sími 455 4200, fax 455 4201
Líney Árnadóttir forstöðumaður

Vinnumálastofnun Norðurlandi eystra
Skipagötu 14, 600 Akureyri, sími 460 5100, fax 462 2100
Soffía Gísladóttir forstöðumaður

Vinnumálastofnun Austurlandi
Miðási 1, 700 Egilsstöðum, sími 512 8280, fax 471 2287
Ólöf M. Guðmundsdóttir forstöðumaður

Vinnumálastofnun Suðurlandi
Austurvegi 56, 800 Selfossi, sími 512 7780, fax 571 0790
Auður Guðmundsdóttir forstöðumaður

Viðkomandi þjónustuskrifstofa Vinnumálastofnunar stimplar tilkynninguna þegar hún berst með móttökustimpli þannig að fram kemur hvaða dag gögnin voru móttekin. Jafnframt fer stofnunin yfir hvort um hópuppsagnir sé að ræða skv. 1. gr. laganna og yfirfer hvort tilkynningin sé formlega rétt, þ.e. að hún innihaldi allar þær upplýsingar sem kveðið er á um í 7. grein laganna. Sé einhverjum formsatriðum ábótavant í tilkynningunni hefur skrifstofa VMST samband við viðkomandi atvinnurekanda og óskar eftir leiðréttingu.

Þegar ljóst er að um formlega og rétta tilkynningu um hópuppsagnir er að ræða uppfærir stofnunin skjal með samantekt um hópuppsagnir þar sem fram kemur fjöldi starfsmanna sem sagt er upp og hvenær uppsagnir munu koma til framkvæmda, í hvaða atvinnugrein viðkomandi fyrirtæki starfar og heildarfjöldi starfsmanna viðkomandi fyrirtækis.

Eftir að formleg tilkynning um hópuppsagnir hefur borist Vinnumálastofnun notar viðkomandi þjónustuskrifstofa þann tímaramma, sem að lágmarki er 30 dagar, til að til að leita lausnar á þeim vanda sem fyrirhugaðar uppsagnir munu valda, eins og segir í 8. gr. laganna.

Hvernig það er útfært fer eftir eðli máls í hvert sinn, en felst að meira eða minna leyti í eftirtöldu:

• hafa samráð við aðila máls, s.s. stéttarfélag, starfsmannafélag, trúnaðarmann eða aðra fulltrúa starfsmanna um hvernig bregðast skuli við.
• vinna með viðkomandi sveitarstjórnum, atvinnuþróunarfélögum og sambærilegum aðilum að því að leita lausna hvað varðar atvinnuuppbyggingu og atvinnuþróun.
• eiga fundi með þeim starfsmönnum sem um ræðir og kynna fyrir þeim þá möguleika sem stofnunin hefur upp á að bjóða hvað varðar námskeið, laus störf og önnur úrræði.
• vinna með einstökum starfsmönnum í samræmi við hvenær uppsagnir þeirra koma til framkvæmda.
• að nýta þær vinnumarkaðsaðgerðir sem stofnunin hefur yfir að ráða, þ.e. vinnumiðlun, starfs- og námsúrræði og önnur endurhæfingarúrræði til að auðvelda viðkomandi starfsmönnum að finna sér nýtt starf. 

 

 

---

Upplýsingar um hópuppsagnir

Verklag varðandi birtingu upplýsinga um hópuppsagnir
Verklag vegna birtingar upplýsinga um hópuppsagnir sem berast Vinnumálastofnun verður framvegis þannig að 2. virka dag hvers mánaðar, kl. 12 verður á heimasíðu stofnunarinnar, www.vinnumalastofnun.is, birt samantekt um fjölda hópuppsagna sem borist hafa stofnuninni mánuðinn á undan, í hvaða atvinnugrein þau starfa og hvar á landinu, fjöldi þeirra starfsmanna sem sagt er upp, hvenær þeir muni missa vinnuna og heildarfjöldi starfsmanna viðkomandi fyrirtækja.

Nauðsynlegt er fyrir stofnunina að hafa nokkurn tíma til að yfirfara tilkynningar um hópuppsagnir áður en upplýsingar eru birtar, en í flestum tilvikum berast þær stofnuninni síðasta dag mánaðar og eru þá yfirfarnar strax á fyrstu dögum nýs mánaðar. Eftir sem áður mun stofnunin uppfæra skjal með tilkynntum hópuppsögnum reglulega eftir því sem staðfestar upplýsingar liggja fyrir, á upplýsingasíðu stofnunarinnar um hópuppsagnir. 

Hópuppsagnir á árinu 2010

Á árinu 2010 hafa borist 17 tilkynningar um hópuppsagnir þar sem sagt hefur verið upp samtals 360 manns. Alls hafa um 710 einstaklingar fengið tilkynningu um uppsagnir sem hafa komið eða munu koma til framkvæmda á þessu ári, að stærstum hluta úr hópuppsögnum sem bárust á síðustu mánuðum ársins 2009.

Frétt um hópuppsagnir í janúar
Frétt um hópuppsagnir í febrúar
Frétt um hópuppasgnir í mars
Frétt um hópuppsagnir í maí
Frétt um hópuppsagnir í júní

Hópuppsagnir á árinu 2009

Alls bárust 54 tilkynningar um hópuppsagnir á árinu 2009, þar sem tilkynnt var um uppsagnir 1.789 einstaklinga.

Mun fleiri misstu þó vinnuna vegna hópuppsagna á árinu 2009, þ.e. þeim sem sagt var upp síðustu mánuði ársins 2008, en höfuð uppsagnarfrest til 2009. Alls voru það um 4.246 manns sem þannig misstu vinnu á árinu 2009 vegna hópuppsagna, í 123 tilkynningum. Sjá nánar excelskjal með tölulegum upplýsingum um hópuppsagnir 2009

Samantekt um hópuppsagnir í desember, nóvember, september,  júní, apríl, mars og janúar. Engin hópuppsögn barst í febrúar 2009, tvær í maí 2009, þrjár í ágúst og þrjár í október.

Hópuppsagnir á árinu 2008

Alls var tæplega 5.100 manns sagt upp á árinu 2008 með hópuppsögnum. Stærstur hluti uppsagnanna barst í lok október eða tæp 60%, 11% uppsagnanna barst í nóvembermánuði og færri í öðrum mánuðum.

Langflestar uppsagnirnar ná til starfsfólks sem búsett er á höfuðborgarsvæðinu. Upplýsingar um búsetu fólks koma þó ekki alltaf fram í tilkynningum um hópuppsagnir, en áætlað er að milli 80 og 85% hópuppsagna snúi að fólki á höfuðborgarsvæðinu, milli 5 og 10% af Suðurnesjum, tæp 5% af Vesturlandi en lægra hlutfall af öðrum landsvæðum. 

Mest var um hópuppsagnir í mannvirkjagerð á árinu 2008 og þvínæst í verslun, fjármálastarfsemi og flutningastarfsemi. Þá var talsvert um hópuppsagnir í iðnaði, upplýsinga- og útgáfustarfsemi, sérfræðistarfsemi og eitthvað í flestum öðrum atvinnugreinum.

Sjá nánar í meðfylgjandi samantektum fyrir mánuðina september, október, nóvember og desember á árinu 2008. 

Nánari upplýsingar veita Karl Sigurðsson forstöðumaður vinnumálasviðs, 515 4800, karl.sigurdsson@vmst.is og Gissur Pétursson forstjóri Vinnumálastofnunar, 515 4800, gissur.petursson@vmst.is . 

Fyrirspurnum sem snerta túlkun laga um hópuppsagnir skal beint til Unnar Sverrisdóttur forstöðumanns stjórnsýslusviðs, 515 4800, unnur.sverrisdottir@vmst.is .
 

 

---

Nánar um lög um hópuppsagnir

Lög um hópuppsagnir nr. 95/1992 tóku gildi hér á landi 1. janúar 1993 í kjölfar þess að Íslendingar fullgiltu samninginn um Evrópska efnahagssvæðið.  Tilskipun nr. 75/129/EEC um að samræma lög aðildarríkjanna um hópuppsagnir var tekin upp í XVIII. viðauka við samninginn.  Með lögum nr. 135/1994 var fyrrgreindum lögum um hópuppsagnir breytt vegna tilskipunar ráðsins 92/56/EBE frá 24. júní 1992 um breytingu á tilskipun 75/129/EBE um að samræma lög aðildarríkjanna um hópuppsagnir.

Evrópusambandið gaf út þann 20. júlí 1998 tilskipun nr. 98/59/EC um samræmingu á lögum aðildarríkjanna um hópuppsagnir.  Með tilskipun þessari eru fyrri tilskipanir ESB um sama efni nr. 75/129/EEC og 92/56/EEC felldar úr gildi.

Ný lög um hópuppsagnir nr. 63/2000 tóku gildi 19. maí 2000.

Athugasemdir félagsmálaráðherra með frumvarpi til laga um hópuppsagnir

 

Skilgreining hópuppsagnar

Í 1. grein laganna um hópuppsagnir er kveðið á um að þau gildi um uppsagnir atvinnurekanda á fastráðnum starfsmönnum af ástæðum sem ekki tengjast hverjum þeirra um sig, þegar fjöldi starfsmanna sem sagt er upp á þrjátíu daga tímabili er:

• að minnsta kosti 10 starfsmenn í fyrirtækjum sem venjulega hafa fleiri en 20 og færri en 100 starfsmenn í vinnu
• að minnsta kosti 10% starfsmanna í fyrirtækjum sem venjulega hafa hið minnsta 100 starfsmenn, en færri en 300 starfsmenn í vinnu
• að minnsta kosti 30 starfsmenn í fyrirtækjum sem venjulega hafa 300 starfsmenn eða fleiri í vinnu.

Við útreikning á fjölda þeirra sem sagt er upp samkvæmt 1. málsgrein skal litið á uppsögn ráðningarsamnings einstakra starfsmanna sem jafngilda hópuppsögnum að því tilskildu að um minnst fimm uppsagnir sé að ræða.

Um gildissvið laganna

Í 2. grein laganna er kveðið á um undanþágur frá ákvæðum laganna.  Lögin um hópuppsagnir taka ekki til:

• uppsagna sem koma til framkvæmda samkvæmt ráðningarsamningum sem gerðir eru til ákveðins tíma eða vegna sérstakra verkefna nema slíkar uppsagnir eigi sér stað áður en þeir samningar renna út eða verkefni lýkur
• áhafna skipa.

Samkvæmt 3. grein þá gilda ákvæði 7. greinar og 1. málsgreinar 8. greinar ekki þegar starfsemi fyrirtækis stöðvast vegna dómsúrskurðar. Þó skal atvinnurekandi senda svæðisvinnumiðlun tilkynningu samkvæmt 7. grein fari hún fram á það.

Í 4. grein kemur fram að lögin gildi án tillits til þess hvort ákvörðun um hópuppsagnir er tekin af atvinnurekanda sjálfum eða fyrirtæki sem er í ráðandi aðstöðu gagnvart honum. Komi fram staðhæfing um brot á kröfum um upplýsingar, samráð og tilkynningar sam-kvæmt þessum lögum getur atvinnurekandi ekki borið því við að honum hafi ekki borist nauðsynlegar upplýsingar frá fyrirtækinu þar sem ákvörðun um hópuppsagnir var tekin.

Upplýsingar og samráð við hópuppsagnir

Í 5. grein laganna er kveðið á um að ef atvinnurekandi áformi hópuppsagnir skuli hann svo fljótt sem auðið er hafa samráð við trúnaðarmann stéttarfélaga.  Ef ekki hefur verið kjörinn trúnaðarmaður skal atvinnurekandi hafa samband við annan fulltrúa starfsmanna sem þeir hafa valið, með það fyrir augum að ná samkomulagi.

Í samráði felst skylda atvinnurekanda til að kynna og ræða við trúnaðarmann eða fulltrúa starfsmanna, samanber 1. málsgrein, um áformin, rökstyðja þau og gefa honum kost á að koma sjónarmiðum sínum og tillögum á framfæri áður en endanleg ákvörðun er tekin af atvinnurekanda.

Með samráðinu skal að minnsta kosti leita leiða til að forðast hópuppsagnir eða fækka starfsmönnum sem fyrir þeim verða.  Þannig skal reynt að draga úr afleiðingunum með hjálp félagslegra aðgerða sem hafa það meðal annars að markmiði að auðvelda flutning í önnur störf eða endurhæfingu starfsmanna sem áformað er að segja upp.  Ef sérstök nauðsyn krefur er trúnaðarmanni eða fulltrúa starfsmanna, samanber 1. málsgrein, heimilt að kveðja til sérfræðinga sér til aðstoðar meðan á samráði stendur.  Kostnaður af störfum sérfræðinga er atvinnurekanda óviðkomandi.

Í 6. grein kemur fram að atvinnurekandi skal vegna samráðs aðila samkvæmt 5. grein láta trúnaðarmanni eða fulltrúa starfsmanna, samanber 1. málsgrein 5. greinar, í té allar upplýsingar sem máli skipta um fyrirhugaðar uppsagnir og að minnsta kosti tilgreina skriflega:

1. ástæður fyrirhugaðra uppsagna
2. fjölda starfsmanna sem til stendur að segja upp og hvaða störfum þeir gegna
3. hve margir eru að jafnaði í vinnu og hvers konar störfum þeir gegna
4. á hvaða tímabili fyrirhugaðar uppsagnir eiga að koma til framkvæmda
5. viðmiðanir sem til stendur að nota við val á starfsmönnum sem segja á upp
6. upplýsingar um sérstakar greiðslur til starfsmanna vegna uppsagna aðrar en þær sem kveðið er á um í lögum eða kjarasamningum og hvernig þessar greiðslur eru reiknaðar.

Atvinnurekandi skal senda svæðisvinnumiðlun afrit af þeim skriflegu upplýsingum sem um getur í 1–6-lið 1. málsgreinar.

Tilkynning um hópuppsagnir

Í 7. grein laganna er kveðið á um að atvinnurekandi skuli, að höfðu samráði samkvæmt 5. og 6. grein, senda skriflega tilkynningu um fyrirhugaðar uppsagnir til svæðisvinnumiðlunar í því umdæmi þar sem viðkomandi starfsmenn vinna.  Í tilkynningunni skulu koma fram allar upplýsingar sem máli skipta um fyrirhugaðar hópuppsagnir og um samráð samkvæmt 5. og 6. grein, einkum ástæður uppsagnanna, hve mörgum starfsmönnum stendur til að segja upp, hve margir starfsmenn eru að jafnaði í vinnu og á hvaða tímabili uppsagnirnar eiga að taka gildi.

Atvinnurekandi skal koma afriti af tilkynningu samkvæmt 1. málsgrein til fulltrúa starfsmanna.

Trúnaðarmaður eða fulltrúi starfsmanna, samanber 1. málsgrein 5. greinar, getur komið á framfæri öllum athugasemdum starfsmanna við svæðisvinnumiðlun.

Gildistaka hópuppsagna

Samkvæmt 8. grein skulu uppsagnir samkvæmt lögunum fyrst taka gildi 30 dögum eftir að tilkynning um fyrirhugaðar uppsagnir berst stjórn svæðisvinnumiðlunar í umdæminu.
Þennan frest skal svæðisvinnumiðlun nota til að leita lausnar á þeim vanda sem fyrirhugaðar uppsagnir mundu valda. 

Ein meginbreytingin sem fólst í tilskipun 92/56/EEC, en varðaði þó að litlu leyti íslenskar aðstæður, miðaði að því að koma í veg fyrir að atvinnurekendur gætu notað höfuðstöðvar fyrirtækis sem afsökun fyrir því að geta ekki uppfyllt upplýsingaskyldu innan tímamarka sem mælt er fyrir um í tilskipuninni.  Ákvæði um þetta efni var bætt við í 4. grein en þar segir að atvinnurekandi geti ekki borið því við að honum hafi ekki borist nauðsynlegar upplýsingar frá fyrirtækinu þar sem ákvörðun um hópuppsagnir var tekin.

Áhrif á uppsagnarfrest

Í 9. grein segir að uppsagnarfrestur starfsmanna samkvæmt lögum, kjarasamningum eða ráðningarsamningum breytist ekki þrátt fyrir ákvæði laganna, samanber þó ákvæði 1. málsgreinar 8. greinar að því er snertir þá starfsmenn sem eiga styttri uppsagnarfrest en 30 daga.

Trúnaðarskylda

Í 10. grein kemur fram að trúnaðarmaður eða fulltrúi starfsmanna, samanber 1. málsgrein 5. greinar, sérfræðingar samkvæmt 4. málsgrein 5. greinar og atvinnurekandi eða fulltrúar hans skulu gæta trúnaðar varðandi upplýsingar sem gefnar eru samkvæmt ákvæðum þessara laga.

Viðurlög

Í 11. grein kemur fram að atvinnurekandi sem af ásettu ráði eða gáleysi brýtur gegn lögum þessum er skaðabótaskyldur samkvæmt almennum reglum.

Í 12. grein kemur fram að brot gegn 5.–7. grein laga þessara geta varðað sektum sem renna í ríkissjóð.

 

---